जीवन की आपाधापी में

इलाहाबाद के कायस्थ परिवार में हरिवंशराय बच्चन जी जन्मे  थे। इनको बाल्यकाल में बच्चन कहा जाता था जिसका शाब्दिक अर्थ बच्चा या संतान होता है । बाद में ये इसी नाम से मशहूर हुए । इन्होंने कायस्थ पाठशालाओं में पहले उर्दू की शिक्षा ली जो उस समय कानून की डिग्री के लिए पहला कदम माना जाता था । इसके बाद उन्होने प्रयाग विश्वविद्यालय से अंग्रेजी में एम ए और कैम्ब्रिज विश्वविद्यालय से पी एच डी किया ।

उनके कुछ काव्य संग्रह मेरे दिल के बहुत करीब रहे है !  ऐसी ही एक कविता प्रस्तुत कर रहा हूँ  !

जीवन की आपाधापी में कब वक्त मिला

कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोंच सकूँ,
जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा भला।

जिस दिन मेरी चेतना जगी मैने देखा
मैं खड़ा हुआ हूँ इस दुनिया के मेले में,
हर एक यहाँ पर एक भुलाने में भूला
हर एक लगा है अपनी अपनी दे-ले मे
कुछ देर रहा हक्का बक्का, भौचक्का-सा,
आ गया कहाँ, क्या करूँ यहाँ, जाऊँ किस जा?
फिर एक तरफ़ से आया ही तो धक्का-सा
मैने भी बहना शुरू किया उस रेले में,
क्या बाहर की ठेला-पेली ही कुछ कम थी,
जो भीतर भी भावों का ऊहापोह मचा,
जो किया, उसी को करने की मजबूरी थी,
जो कहा, वही मन के अन्दर से उबल चला,
जीवन की आपाधापी में कब वक्त मिला
कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोच सकूँ,
जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा-भला।

मेला जितना भडकीला रंग-रंगीला था,
मानस के अन्दर उतनी ही कमज़ोरी थी,
जितना ज़्यादा संचित करने की ख़्वाहिश थी,
उतनी ही छोटी अपने कर की झोरी थी,
जितनी ही बिरमे रहने की थी अभिलाषा,
उतना ही रेले तेज़ ढकेले जाते थे,
क्रय-विक्रय तो ठण्डे दिल से हो सकता है,
यह तो भागा-भागी की छीना-छोरी थी,
अब मुझसे पूछा जाता है क्या बतलाऊँ
क्या मान अकिंचन बिखराता पथ पर आया,
वह कौन रतन अनमोल मिला ऐसा मुझको,
जिस पर अपना मन प्राण निछावर कर आया,
यह थी तकदीरी बात मुझे गुण दोष न दो
जिसको समझा था सोना, वह मिट्टी निकली,
जिसको समझा था आँसू, वह मोती निकला।
जीवन की आपाधापी में कब वक्त मिला
कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोंच सकूँ,
जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा-भला।

मैं कितना ही भूलूँ, भटकूँ या भरमाऊँ,
है एक कहीं मंज़िल जो मुझे बुलाती है,
कितने ही मेरे पाँव पडे ऊँचे-नीचे,
प्रतिपल वह मेरे पास चली ही आती है,
मुझ पर विधि का आभार बहुत-सी बातों का।
पर मैं कृतज्ञ उसका इस पर सबसे ज़्यादा–
नभ ओले बरसाये, धरती शोले उगले,
अनवरत समय की चक्की चलती जाती है,
मैं जहाँ खडा था कल उस थल पर आज नही,
कल इसी जगह पर पाना मुझको मुश्किल है,
ले मापदंड जिसको परिवर्तित कर देतीं
केवल छूकर ही देश-काल की सीमाएँ
जग दे मुझपर फ़ैसला उसे जैसा भाए
लेकिन मैं तो बेरोक सफ़र में जीवन के
इस एक और पहलू से होकर निकल चला।
जीवन की आपाधापी में कब वक्त मिला
कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोंच सकूँ,
जो किया, कहा, माना उसमें क्या भला-बुरा।

– हरिवंशराय बच्चन जी

વાંદરો અને મગર : બાલવાર્તા

આ સાથે મગર અને વાંદરાની (પંચતંત્ર) વાર્તા રજૂ કરું છું. વાર્તા તો આપણે બધાએ ભૂતકાળમાં વાંચેલી કે સાંભળેલી જ છે , પરંતુ આ વાર્તાની ‘ઓડિયો’ પ્રસ્તુતિ કદાચ આપને સાંભળવી ગમે. આ વાર્તા ચાર-પાંચ વર્ષ ના બાળક (જગત અવાશિયા) દ્વારા, એટલે કે આજથી લગભગ ૧૭-૧૮ વર્ષ પહેલા રેકોર્ડ થઈ હતી ! આશા છે કે મારો આ બાલિશ પ્રયાસ ચોક્કસ તમને પસંદ આવશે !

————————————————————————————-



એક નદીકાંઠે જાંબુડાનું મોટું ઝાડ હતું. જાંબુડાના ઝાડ પર દરરોજ એક વાંદરો જાંબુ ખાવા આવતો. નદીના ઊંડા પાણીમાં એક મોટો મગર રહેતો હતો. વાંદરા અને મગરની ભાઈબંધી થઈ. વાંદરો રોજ મગરને પાકાં જાંબુ ખવરાવે. મગર એક વાર થોડાં જાંબુ મગરી માટે લઈ ગયો. મગરીને જાંબુ બહુ ભાવ્યાં.

એક દિવસ મગરી જાંબુ ખાતાં ખાતાં મગરને કહે,’ રોજ આવાં મીઠાં જાંબુ ખાનારા વાંદરાનું કાળજું કેવું મીઠું હશે ! તમે એને લઈ આવો તો હું તેનું કાળજું ખાઉં ! ‘
મગર કહે, ‘તે હવે મારો ભાઈબંધ થયો છે. ભાઈબંધ સાથે મારાથી દગો કેમ થાય ?’
મગરીએ જીદ કરી કહ્યું, ‘જો તમે કાળજું નહિ લાવી આપો તો હું મારો જીવ આપી દઈશ.’
નછૂટકે મગર વાંદરાને મગરી પાસે લાવવા તૈયાર થયો. બીજે દિવસે મગર જાંબુના ઝાડ નીચે આવ્યો.

એણે મીઠાં જાંબુ ખાધાં પછી મગર બોલ્યો, ‘વાંદરાભાઈ, મારી મગરી તમને ઘેર જમવા માટે બોલાવે છે. મારી પીઠ પર બેસી જાઓ અને મારા મહેમાન થાઓ.’
‘વાહ ! ચાલો,તમારો આટલો પ્રેમ છે તો …ના કેમ પડાય ! ‘ કહેતો વાંદરો કૂદીને મગરની પીઠ પર બેસી ગયો.

મગર પાણીમાં આગળ સરકવા લાગ્યો. બંને વાતો એ વળગ્યા.અડધે રસ્તે જ ભોળા મગરે મગરીના મનની વાત વાંદરાને કરી દીધી.
મગરની વાત સાંભળી વાંદરાના હોશ ઊડી ગયા. થોડી વારે સ્વસ્થ થતાં મગરીથી બચવાનો ઉપાય શોધી કાઢયો.

વાંદરો બોલ્યો, ‘ મગરભાઈ ! તમે પણ ખરા છો ! તમારે આ વાત મને પહેલેથી જ કહેવી હતીને ! કાળજું તો હું ઝાડ પર મૂકીને આવ્યો છું. ચાલો પાછા જઈ કાળજું લઈ આવીએ !’
મગર વાંદરાની વાત સાચી માની પાછો કિનારા તરફ વળી ગયો. કિનારો આવતાં વાંદરો એક મોટો કૂદકો મારી ઝાડ પર પહોંચી ગયો. પછી બોલ્યો, ‘ મૂરખ ! કાળજું તે કંઈ ઝાડ પર મુકાતું હશે ? તું તો દગાખોર છે ! ભાઈબંધને દગો દેવા તૈયાર થયો ? જા હવે કદી આ જાંબુડા ના ઝાડ નીચે આવતો નહિ.’ એમ કહી વાંદરો ત્યાંથી બીજે જતો રહ્યો.

For Text of story Thanks To : http://www.gurjari.net/details/vandro-ane-magar.html

‘જિંદગી’

હા, ઉદાસ થયો હતો.
એટલા માટે કે
તું ઉદાસીને ય સભર કરી શકે છે.

થાક્યો હતો
તે પણ એ કારણે કે
તું થાકનું રૂપાંતર કરી શકે છે, પતંગિયામાં.

હસ્યો ય એમ સમજીને
કે એમાં તું પણ ભાગ પડાવશે.

રડ્યો, રિસાયો પણ એટલા સારું
કે શું ચિંતા છે?
તું છે ને! મનાવી લેશે, વળગાડી લેશે છાતીએ.

પણ જો તો! કેવું થાય છે?
ખેર, અહીં ધારણાઓ ઊંધી વળી જવી
એ નવી વાત નથી.
તારે પણ તારી દુનિયાદારી હતી.

મને કોઇ ફરિયાદ નથી.
છે માત્ર વિરોધ –
હવે મારાં ક્ષણોનાં આ ચીંથરાંઓને
‘જિંદગી’ એવું નામ અપાય છે એની સામે

– રમેશ પારેખ

માણસને નકામો કરી દીધો છે

કેવો અજબ દુનિયાએ દસ્તુર કરી દીધો છે !!
એક કામના માણસને નકામો કરી દીધો છે.

ભણતરના નામે ગણતરમાં લૂલો કરી દીધો છે.
સંબંધોમાં નફાનો હિસાબ ઉમેરતો કરી દીધો છે.

ભક્તિના નામે બાવાઓ ને નમતો કરી દીધો છે.
પ્રાણ વગરની મૂર્તિઓને પુજતો કરી દીધો છે.

ડાહ્યો કહી ચિઠ્ઠીનો ચાકર કરી દીધો છે.
ગાંડો કહી સાચું બોલતો બંધ કરી દીધો છે.

માયાએ કાયાને પ્રેમ કરતો કરી દીધો છે.
પ્રેમ કહી વાસનામાં રમતો કરી દીધો છે.

તમે મારા આત્માને ખોખલો કરી દીધો છે.
ને મને, દુનિયાદારી કરતો કરી દીધો છે

— શૈલ્ય

કબૂતરો નું ઘૂ..ઘૂ..ઘૂ…

કબૂતરો નું ઘૂ..ઘૂ..ઘૂ..,
ઉંદર-ચકલા ચૂ…ચૂ…ચૂ…,
છછૂંદરોનું છૂ…છૂ…છૂ…,
ભમરા ગૂંજે ગૂ…ગૂ…ગૂ…,
આ કૂંજનમાં શી કક્કાવારી ?
હું કુદરત ને પૂછું છું,
ઘુવડ સમો ઘૂઘવાટ કરતો ,
માનવ ગરજે હું…હું…હું…!

– અજ્ઞાત

આ “હું” એટલે “હું” જ અને અંગ્રેજી નો “I”. And “I is always capital”…! માનવ નો આ “હું” જો ઓગળી જાય તો જગત નાં મોટાભાગ નાં પ્રશ્નો નું નિરાકરણ થઈ જાય !!

મોંઘવારી ની માઝા…

૦૫-૦૭-૨૦૧૦ – ભારત દેશ માં વિપક્ષ દ્વારા ‘મોંઘવારી’ નાં વિરોધ માં “ભારત બંધ”નું એલાન થયું. કોઈ પણ અન્યાય કે અનીતિનો શાંત વિરોધ પ્રદર્શન એ તો ગાંધી વિચારધારા કહેવાય ! હા, પણ બંધ નાં નામે આમ જનતા પર જોહુકમી અને દાદાગીરી (કેટલીક ન્યૂઝ ચેનલો ની video clippings માં આવું સ્પષ્ટપણે દેખાઈ આવતું હતું !) કરવી કે કરાવવી એ આપણા રાજનેતાઓ ને બિલકુલ શોભતું નથી !

અને એ જ દિવસે ઘરકામ કરતી બાઈ (કે જેને કદાચ મોંઘવારી સીધી અસર કરે છે !) નો સવાલ હતો : “આજે હડતાલ શેની છે ?” – મને તો એમ લાગે છે કે બંધ નો હેતુ આમ જનતા નાં હિતો કરતા “Vote Bank” નાં હિતો નું રક્ષણ કરવાનો હતો !

મોંઘવારી ઉપર આમીર ખાન ની આગામી ફિલ્મ “પીપલી લાઈવ” નું એક ગીત – “મહંગાઈ ડાયન ખાય જાત હૈ”

મોંઘવારી ની માઝા છે,
પણ નેતાઓ ને તો મઝા છે !
બંધ નાં નામે “વોટબેંક”નાં ત્રાગા છે,
પણ નેતાઓને મઝા છે !

આમ આદમી ને :
અહીં બે ટંક નાં ફાંફાં છે,
પણ નેતાઓને મઝા છે !
આયખુંભર એક જોડ વાઘા છે,
પણ નેતાઓને મઝા છે !

હે, પ્રખર રાજનીતિજ્ઞો !
પાંગળી નીતિઓથી જનતા હવે ખફા છે,
પણ નેતાઓને મઝા છે !
ને આ માત્ર શબ્દો નહી પણ,
આમ આદમી ની વેદના નાં લેખા-જોખા છે !!!

આ સાથે એક હાઇકૂ(જાપાનીઝ સાહિત્ય પ્રકાર) પણ હાંકુ છું !!

હાઇકૂ :
મોંઘવારી ની માઝા વચ્ચે,
લૂંટે છે, મઝા નેતાઓ !

–  જગત નિરૂપમ

Disclaimer

© આ બ્લોગમા રજૂ થયેલી કૃતિઓના હક્કો (કોપીરાઇટ) જે તે રચનાકાર ના પોતાના છે. આ બ્લોગ પર અન્ય રચયિતાઓની રચનાઓ મૂકવામાં આવી છે તેને કારણે જો કોઇના કોપીરાઇટનો ભંગ થયેલો કોઇને જણાય અને તેની મને જાણ કરવામાં આવશે, તો તેને તરત અહીંથી દૂર કરવામાં આવશે. Disclaimer : This blog is not for any commercial purposes. The entries posted on this blog are purely with the intention of sharing personal interest.

Translate